The Peripheral Sadece Bir Dizi Değil: Zihninizi Zorlayacak 4 Sarsıcı Fikir

Yıllar içinde eğlence anlayışı çok değişti. Kitaplar, çizgi romanlar, fimler, diziler derken 21. yüzyılda dijital oyunlar boş zamanlarımızın yeni eğlence alanı haline geldi. Öyle ki, oyun dünyasının popüler hikayeleri ve kahramanları sinema ve dizi dünyasına transfer oldu. Arcane, Witcher, Fallout, Last Of Us gibi oyun kurguları platformların içinde yerini aldı bile…

Yaşları ne olursa olsun insanlar artık telefon, tablet, ps veya pc ekranlarından mutlaka bir oyun kurgusunun içinde yerlerini aldılar. Şimdi sıra can alıcı sorumuzda: Eğer oynadığınız bir video oyununun gerçek olsaydı, bu kurgunun içinde gerçekten var olsaydınız ne olurdu, hiç düşündünüz mü?

Monitörünüzdeki karakterin her hareketinin, her kararının, sizin dünyanızdan tamamen ayrı, başka bir gerçeklikte yankılandığını hayal edin. Amazon Prime dizisi The Peripheral, bu temel soruyu alıp basit bir sanal gerçeklik senaryosunun çok ötesine taşıyor. Siberpunk türünün öncüsü William Gibson’ın aynı adlı romanından uyarlanan dizi, yalnızca yüksek tempolu bir bilimkurgu aksiyonu değil; aynı zamanda gerçeklik, zaman ve benlik algınızı sorgulatacak felsefi ve etik sorularla dolu derin bir yolculuk sunuyor. Bu dizi, zihninizin sınırlarını zorlamaya hazır. İşte The Peripheral‘ın sizi en çok şaşırtacak ve üzerine düşündürecek dört sarsıcı fikri.

1. “Oyun” Diye Bir Şey Yok: Sanal Gerçeklik Klişelerini Altüst Eden Zaman Yolculuğu

Dizinin merkezinde, 2032 yılında yaşayan Flynne Fisher adlı karakterin, ultra gerçekçi bir sanal gerçeklik oyununu veya kendi deyimiyle bir “sim”i beta sürümünde test ettiğine inanmasıyla başlıyoruz. Flynne, kaynağı belirsiz, gelişmiş bir VR başlığıyla bağlandığında, kendini fütüristik Londra’da bulur ve bunun son teknoloji bir simülasyon olduğunu düşünür.

Ancak dizinin temelindeki sarsıcı gerçek çok geçmeden ortaya çıkar: Oynadığı “sim” aslında bir simülasyon değildir. Flynne, “Kuantum Tünelleme” adı verilen bir veri aktarım mekanizması sayesinde, “stub” (dal) olarak adlandırılan gerçek bir alternatif gelecek zaman çizgisine erişmektedir. Orada kontrol ettiği beden ise “peripheral” adı verilen bir siborg avatardır.

Bu yaklaşım, diziyi tipik bilimkurgu klişelerinden keskin bir şekilde ayırır. The Matrix veya Free Guy gibi hikayelerde gördüğümüz, tanrısal güçlere sahip bir oyun geliştiricisine karşı savaşma temasından tamamen kaçınır. Çünkü ortada bir oyun veya onu tasarlayan biri yoktur. Bunun yerine, Flynne’in karşılaştığı tehlikeler, zamanlar arası siyasi ve sosyal çatışmalardan kaynaklanan gerçek dünya tehditleridir. Stakes, bir oyunu kazanmak değil, bütün bir zaman çizgisinin kaderini belirlemektir.

“Bayan Fisher, bir simülasyon oyunu oynamıyorsunuz. Biz buna çevre birimi diyoruz. Telepresyon halindesiniz ve o bedeni sanki kendi bedeninizmiş gibi yönetiyorsunuz..”

Bu sözlerle Aelita’nın Fisher’a açıkladığı gibi, “oyun” gerçek hayattır ve Flynne’in her hareketi, hem kendi zamanında hem de gelecekte ölümcül sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir.

2. Beden Sadece Bir “Çevresel Birim”: Yüzyıllık Zihin-Beden Problemi

Dizi, René Descartes gibi düşünürlerin yüzyıllardır tartıştığı zihin-beden problemini modern bir bilimkurgu merceğinden yeniden ele alıyor. The Peripheral bu felsefi soruna adeta teknolojik bir yanıt sunuyor.

Dizideki “peripheral”, bir bilincin başka bir zaman ve mekândan kontrol edebildiği siborg bir avatardır. Kelimenin kendisi bile bu fikri destekler niteliktedir: “Peripheral”, tıpkı bir bilgisayara bağladığımız klavye veya fare gibi, farklı bir sistemle etkileşime geçmek için kullanılan bir araçtır. Bu teknoloji, bilinci fiziksel bedenden tamamen ayırarak bedeni, değiştirilebilir bir araca, bir “taşıta” indirger. Bu durum, bilincin bedenden daha derin bir “benlik” olduğu fikrini akla getirir. Dizinin de ilham aldığı bir söz, bu felsefi derinliği mükemmel bir şekilde özetler:

“Ne demişti Yunus Emre: ‘Bir ben vardır benden içeri.’“

Ancak dizi, bu konsepti sadece felsefi bir düşünce deneyi olarak bırakmaz; onu temel bir temayı, empatiyi sorgulamak için kullanır. Karakterlerin kendilerini bir aslanın veya bir kuğunun içinde hayal etmesi üzerine kurulan diyaloglar, aslında başka bir varlığın gözünden dünyayı görmenin ne demek olduğunu anlatır. Bu, dizinin yaratıcı sorumlusu Scott Smith’in de altını çizdiği temel bir soruyu gündeme getirir:

“Dünyalar arasındaki boşluk, empatinin aşamayacağı kadar büyük bir engel mi?” The Peripheral, bedenin ötesinde bir varoluşun mümkün olup olmadığını sorgulatırken, asıl olarak teknolojinin bizi birbirimizden ne kadar uzaklaştırabileceğini veya tam tersine birbirimizi anlamak için ne kadar güçlü bir araç olabileceğini masaya yatırır.

3. Yüksek Teknoloji, Düşük Yaşam: Gerçek Siberpunk Ruhu

Siberpunk türünün yaratıcısı William Gibson’ın eserlerinde değişmeyen bir ilke vardır: “Yüksek teknoloji, düşük yaşam” (High tech, low life). The Peripheral, bu ilkeyi iki farklı zaman çizgisini karşılaştırarak ustalıkla işler.

Bir yanda Flynne’in yaşadığı 2032 Amerika’sı vardır. Burası, kırsal ve ekonomik olarak çökmüş bir dünyadır. İnsanlar, hasta annelerinin tedavi masraflarını karşılamak için mücadele ederken, en iyi iş imkanları 3D baskı dükkanlarında çalışmak ya da zenginler için oyunlarda seviye atlayan “jokeyler” olmaktır.

Diğer yanda ise 2099 Londra’sı bulunur. Bu dünya, devasa otonom heykelleri ve nanobot “assembler”ları ile görsel olarak büyüleyici ve teknolojik açıdan zirveye ulaşmış bir gelecektir. Ancak bu gelecek, “Jackpot” olarak bilinen bir dizi felaketle nüfusunun çoğunu kaybetmiş, “Klept” adı verilen oligark aileler tarafından yönetilen, ruhsuz bir yerdir.

Bu zıtlık, distopik kurgunun temel bir özelliğidir. Teknolojik ilerlemenin, toplumsal ilerleme veya eşitlik anlamına gelmediğini gösterir. Hatta tam tersine, distopik romanlar üzerine yapılan akademik çalışmaların da belirttiği gibi, bu tür eserlerin ortak noktası “yüksek teknolojiyi toplumu kolay yönetebilmek için kullanan baskıcı totaliter rejimlerin hâkimiyeti altında bir geleceğe işaret etmesidir.” The Peripheral, bu temayı güncelleyerek geleceğin yüksek teknolojisinin, geçmişi sömürmek için nasıl bir kontrol ve baskı aracına dönüştüğünü çarpıcı bir şekilde gözler önüne serer.

4. Geçmiş, Geleceğin Oyun Alanıdır: Zaman Sömürüsü Etiği

Dizinin belki de en rahatsız edici fikri, zaman çizgileri arasındaki etik ilişkidir. Gelecekten geçmişle temas kurulduğu anda, o geçmiş ana zaman çizgisinden ayrılarak “stub” (dal) adı verilen yeni ve bağımsız bir zaman çizgisine dönüşür.

Bu durum, derin bir etik sorunu beraberinde getirir. 22. yüzyıldaki “ana” zaman çizgisinin karakterleri, Flynne’in dünyasını bir sanal alan, bir “deney havuzu” olarak görürler. Orası, kendi gerçekliklerini etkilemeden yeni teknolojileri test edebilecekleri, teorilerini deneyebilecekleri ve olayları manipüle edebilecekleri bir oyun alanıdır.

Dizinin ortaya attığı en sarsıcı etik sorulardan biri, “çok zengin insanların geçmişi bir iş gücü, bir eğlence aracı ve sömürülecek bir nesne olarak kullanabilmesidir.” Bu, dizinin en akılda kalıcı fikridir:

Tüm gerçekliğimizin, bizden daha gelişmiş bir geleceğin tek kullanımlık bir oyuncağı olabileceği ihtimali.

Gelecek Bizi İzliyorsa, Ne Görmeli?

The Peripheral, zaman yolculuğunu yeniden tanımlıyor, zihin-beden problemini teknolojik bir çerçevede ele alıyor, siberpunk ruhunu en saf haliyle yaşatıyor ve zamanlar arası sömürüye dair derin etik sorular soruyor. Dizi bittiğinde aklınızda sadece aksiyon sahneleri değil, aynı zamanda varoluşunuza dair rahatsız edici sorular kalıyor.

Peki, şu soruyu kendimize soralım:

Eğer gelecek bizim zamanımızı bir “stub” olarak açıp izleyebilseydi, onların ne görmesini isterdiniz?

Ve daha da önemlisi, onlardan ne saklardınız?

E. Can Yücedağ